Hornbjargsviti var byggður 1930 og var arkitekt Benedikt Jónasson. 

Vitinn var fyrstu árin knúinn með gasi og gasþrýstingi, en 1960 var byggð lítil vatnsvirkjun og vitinn raflýstur.  Árið 1995 var vitinn rafvæddur með sólar og vindorku og starf vitavarðar lagt niður.  Nú er vitinn nánast alsjálfvirkur, einungis er komið 1-2 sinnum á ári til eftirlits. 

Hér í Látravík hafa verið 14 vitaverðir frá 1930:

-Carl S.  Löve 1930-1932

-Valdimar Stefánsson 1932-1936

-Frímann Haraldsson 1936-1941

-Jóhannes Jakobsson 1941-1942

-Sigmundur Guðnason 1942-1947

-Óskar A.  Guðjónsson 1947-1950

-Arnór Jónsson 1950-1952

-Ágúst Bjarnason 1952-1955

-Halldór Víglundsson 1955-1958

-Kjartan Jakobsson 1958-1960

-Jóhann Pétursson 1960-1984

-Ragnar Halldórsson 1984-1987

-Álfhildur Benediktsdóttir 1984-1987

-Ólafur Þ.  Jónsson 1987-1995

Vitinn er staðsettur í u.þ.b. 20m hæð yfir sjávarmáli og er hæð vitans 10,2m þannig að ljóshæð vitans er 31m yfir sjávarmáli.

Fyrir árið 1930 var tekin ákvörðun um byggingu vita á, eða við Hornbjarg. Fljótt kom í ljós, að erfitt yrði að hafa vitann á bjarginu sjálfu vegna aðstæðna þar. Vitaverðir á þessum tímum urðu oft að dvelja langtímum í vitunum við skyldustörf, halda ljósinu logandi, skafa hrím og klaka af rúðum og sprittbera gler, til að minnka ísmyndun, þannig að sýnt þótti að of langt yrði í vitann frá t.d. Hornbæjum. Því var ákveðið að byggja vitann í Látravík. Jörðin í Látravík hafði verið í eyði í u.þ.b. 20 ár þegar Hafna og Vitamálastofnun kaupa hana.

Að sögn Haraldar Stígssonar sem er 92 ára, búsettur í Reykjavík og vann við bygginguna, var vitinn og húsið steypt upp á einu sumri.

Fjöldi manns vann við bygginguna, flestir af Ströndunum en nokkra þurfti að fá “að sunnan”. Við verkið var notuð vélknúin steypuhrærivél sem var nýlunda á Ströndum á þessum tíma, og sennilega sú fyrsta sem þar sást.

Bertel Sigurgeirsson Trésmíðameistari stjórnaði verkinu ( faðir Þráins Bertelssonar rithöfundar), einnig stjórnaði hann byggingu Landakotsspítala. Arkitekt var Benedikt Jónasson.

Á meðan verkinu stóð, bjuggu verkamennirnir í tjöldum, skammt fyrir austan vitann. Allt efnið í vitann var aðflutt nema grjótið sem var notað í púkk með steypunni, til að drýgja hana. Sementið innflutt, en allur sandur sótt á bátum í Hornvík þar sem því var mokað í strigapoka og borið um borð í bátinn.

Mestallt efnið í vitann og húsið var híft upp í svokölluðum “Svelg”, sem er víkin austan við vitann. Þar var reistur krani sem efnið var híft upp með.

Það er mikil hreyfing í “Svelgnum”, þannig að það hlýtur að hafa verið mikið og erfitt verk að hífa allt efnið þarna upp á handafli, en þarna eru um 15 – 20 m. háir klettar.

Þaðan hefur svo þurft að aka efninu í hjólbörum, eða bera það á bakinu á byggingastað ca. 300 metra.

Seinna sáu menn að mun betri lending var fyrir vestan vitann og hófu að nota hana.

Húsið og vitinn eru u.þ.b. 134 fermetrar að grunnfleti á þremur hæðum, útveggir og burðarveggir eru 25 cm þykkir.

Að sögn Haraldar var húsið haft stórt vegna radíóvitans sem átti að vera staðsettur í “Síberíu”, en það herbergi hefur verið nýtt sem matargeymsla í fjölmörg ár, enda alltaf kalt þar inni, Haraldur man vinnuna við að fylla upp grunninn undir “Síberíu” en þar er ekki kjallari undir.

Ekki er alveg á hreinu hvort  húsið hafi verið innréttað allt saman til að byrja með, hlutinn á milli vitans og íbúðarhússins virðist að einhverju leiti hafa verið kláraður síðar, þannig sjást eitt og hálft þrep af útitröppum inni í kústaskáp, sem sýnir að gengið hefur verið úr eldhúsi og niður í áttina að vitanum.

Hugsanlegt er að fyrst hafi verið gert ráð fyrir aðskildu húsi og vita, en síðar á byggingartímanum ákveðið að loka a.m.k. hluta af bilinu á milli húsanna, það skýrir að hluta útlit hússins, en engu er líkara en tveir arkitektar hafi teiknað húsið.

Gaman væri ef einhver sem ætti myndir frá staðnum og vissi fyrir víst hvernig þessu var háttað, hefði samband við undirritaðann. Árið 1931 var nýbyggt íbúðarhúsið í Látravík virt á 98.260 krónur. Jörðin, sem hafði eins og fyrr sagði verið í eyði í 20 ár, var virt á 700 krónur.

Eins og áður sagði var starf vitavarðar erfitt og margþætt á þessum tíma.  Það þýddi ekki að senda neina aukvisa „hingað á hjara veraldar“, eins og Jóhann Pétursson vitavörður í 24 ár, sagði.  Vitaverðir sem réðu sig til starfa á Hornbjargsvita, voru mislengi  þar, hafa efalaust margir þættir ráðið því.  Einangrun staðarins um vetrartímann hlýtur að hafa tekið mikið á andlega, vitneskjan um að ef eitthvað óhapp henti, var allsendis óvíst hvort eða hvenær hjálp bærist, þar sem lendingin í Látrvík er ekki alltaf fær, ef norðan eða norðaustan átt er.

„Ég þekki orðið veturinn lángan og stórhríðarsaman, þekki innilokunarkenndina, einangrunina, þekki hvernig skap manns getur þrúgast og þanist og eitrast tímum saman undir löngum nóttum og ennlengri stórhríðarveðrum, hvernig maður bíður áramótanna, tímans er sólin hækkar göngu sína á ný, hvernig maður skimar dag eftir dag eftir fyrsta glampa sólar á einhvern fjallstindinn, hvernig maður bíður vorsins, hlákunnar sem er undanfari vorsins, fyrstu vorferðarinnar, fuglanna í Bjargið: hversu maður þakkar guði hvern dag er gefst á reka, svo hægt sé að létta af sér innisetum.“ ( J.P.)  Svo þegar vorar og snjóinn tekur upp, kviknar nýtt líf, þá gleymast kaldir og dimmir vetrardagar, því óvíða er fallegra en á Hornströndum er sólin skín.

Starf vitavarða var ekki vel launað.  Það var litið á það sem launauppbót, að búa í fríu húsnæði og geta nýtt þau hlunnindi sem jarðir vitanna buðu uppá.  Á Hornbjargsvita var þessu þannig farið, hlunnindi Látravíkur voru mest í fugla og eggjatöku, einnig veiði í sjó, en til þess þurfti vitavörðurinn að hafa bát, en það er ekki auðvelt hér í fjörunni, sérstaklega yfir vetrartímann.  Þannig horfði Jóhann  á bát sinn brotna í spón á skerinu hér í lendingunni, án þess að geta nokkuð aðhafst.  Þar með var útilokað að fá fisk í soðið í langan tíma.  Til þess að bátur yrði öruggur, varð að draga hann upp í sliskjuna, eða jafnvel alla leið upp á bakkann, því oft gengu sjóirnir „upp í 23. tröppu.“

Reki var stór þáttur í launum vitavarða.  Þannig gat mikill reki gefið góða búbót, ef menn höfðu aðstöðu til að nýta hann.  Girðingastaurar voru eftirsóttir úr rekaviðarstaurum, mikill uppgangur var í búfjárrækt í landinu, og þegar mæðuveikin kom upp í  sauðkindinni var landinu skift í varnarhólf með girðingum, og þá þurfti marga staura.  Í Látravík eru ekki margar fjörur, „nokkrir þröngir klettabásar sem lítið kemur í.“  Þannig að þau hlunnindi hafa ekki verið mikil, þó vissulega hafi þau hjálpað.

Sauðfjárrækt var stunduð hér áður fyrr, við erfiðar aðstæður.  Sumarbeit er allgóð, en tún fá og erfið til slægju.  Frímann vitavörður hafði hér þó sæmilegt bú, ofar í túninu eru tóftir þar sem fjárhúsin voru, enn stendur fjósið og hlaðan sem því fylgdi hér við húsið.  Einnig hafði hann fjárhús í Hrollaugsvík (Hrolleifsvík), og þurfti því að ganga daglega yfir fjallið til að gefa þeim, yfir vetrartímann.  Jóhann reyndi að hafa hér sauðfé, 20 – 60 kindur, en varð að gefast upp á þeim búskap vegna harðindaára, „ekki var hægt að þurka hey hér á túni nema 6 daga s.l. sumar.“  Síðustu fjórfættu húsdýrin sem hér voru hafa sennilega verið nokkrar geitur sem Jóhann Pétursson hafði hér, sér til ánægju ásamt því að fá úr þeim mjólk. 

Eins og lesa má að framangreindu, hefur starf vitavarðar á Hornbjargsvita verið erfitt og krefjandi, sérstaklega fyrstu árin, meðan starfsemin var að þróast, samgöngur erfiðar og símasamband ekki komið á.  Eftir að radíóvitinn var aflagður, varð starfið auðveldara, því  bilanir voru algengar í honum, eflaust um að kenna óstöðugri spennu vatnsvirkjunnarinnar. 

Vatnsvirkjunin var, eins og áður hefur komið fram, byggð árið 1960.  Hún var keypt notuð frá Noregi, þá 45 ára gömul, en hún er smíðuð 1915.  Fyrstu árin voru oft erfið í rekstri virkjunnarinnar.  Mest var það skortur á vatni, en ef vetur er snjóléttur er lítið vatn að hafa í ánni, nema að rigni þess meira.  Því varð að hafa vararafstöðvar, og voru því settar niður tvær Lister diselvélar, ef  vatnsvélin stöðvaðist.  Þessar vélar nota talsvert af diselolíu, þannig að koma varð fyrir tönkum sem rúmuðu næga olíu fyrir vélarnar í  heilt ár.  Það voru fengnir tankar úr Aðalvík, gamlar flotbryggjur sem herinn skildi eftir og þeim breytt í olíutanka.  Varðskip kom síðan á vorin, og dældi í land u.þ.b.  40 tonnum af diselolíu.  Í dag er gamla virkjunin enn starfhæf, ef nægt vatn er.  Þessi 90 ára öldungur malar eins og köttur, laus við hávaða og mengun og framleiðir þ.a.f.l.  eins umhverfisvæna orku og til er.

Við, sem nú rekum gistingu í Hornbjargsvita, reynum að halda öllu á þessum stað eins vel við og kostur er, Látravík og Hornbjargsviti eru löngu orðin samofin atvinnu og menningarsögu Íslands, þess vegna ber okkur öllum að ganga vel um þetta svæði.

Velkomin í Hornbjargsvita.